Landratura w centrum Poznania z pozwoleniem na przebudowę. Historyczny gmach zyska nową funkcję
Zabytkowa Landratura przy Alei Niepodległości 30 w mieście Poznań wkracza w nowy etap swojej ponadstuletniej historii. 5 października 2026 roku Prezydent Miasta Poznań wydał oficjalną decyzję o pozwoleniu na budowę obejmującą przebudowę tego monumentalnego gmachu. Po latach tymczasowego użytkowania i oczekiwania na docelową rewitalizację obiekt o kubaturze blisko 25 tysięcy metrów sześciennych ma zostać zaadaptowany na cele mieszkalne i usługowe.
Decyzja administracyjna zamyka wielomiesięczną procedurę formalną i otwiera drogę do prac budowlanych w jednym z najbardziej charakterystycznych punktów śródmieścia stolicy Wielkopolski.
Parametry decyzji w rejestrze RWDZ
Informacja o rozstrzygnięciu pojawiła się w publicznym systemie RWDZ (Rejestr Wniosków, Decyzji i Zgłoszeń) prowadzonym przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego (GUNB). Sprawa była prowadzona przez Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Poznania pod numerem UA-VI.6740.610.2025, a w centralnym rejestrze figurowała jako wniosek ST-WK-PZ/WNIOSEK/13635/2025.
Organ administracji architektoniczno-budowlanej – Prezydent Miasta Poznań – wydał decyzję nr 721 w dniu 2026-10-05. Jako inwestor występuje firma Invest-C Arkadiusz Czysz, prowadzona przez poznańskiego przedsiębiorcę znanego m.in. z wcześniejszej działalności w sektorze przemysłowym i inwestycyjnym.
Zgodnie z danymi rejestru GUNB zamierzenie budowlane zaklasyfikowano jako:
- Rodzaj inwestycji: Obiekt budowlany inny niż budynek mieszkalny jednorodzinny,
- Nazwa zamierzenia: wykonanie robót budowlanych innych niż wymienione powyżej,
- Kategoria obiektu: XIII,
- Kubatura: 24 817 m3,
- Lokalizacja: Poznań, woj. wielkopolskie.
Przypisana w pozwoleniu kategoria XIII to w polskim Prawie budowlanym „pozostałe budynki mieszkalne”. Klasyfikacja ta obejmuje przede wszystkim budownictwo wielorodzinne oraz budynki zamieszkania zbiorowego. W połączeniu z historycznym charakterem i gabarytami obiektu potwierdza to plan przekształcenia dawnego gmachu biurowo-administracyjnego w wielofunkcyjną przestrzeń z przeważającą funkcją mieszkaniową oraz lokalami usługowymi.
Od pruskiej administracji do regionalnej telewizji
Gmach przy Al. Niepodległości 30 (dawniej ul. Wałowej) powstał w latach 1908–1910. Jego budowa była bezpośrednią konsekwencją reformy administracyjnej z przełomu stuleci. W wyniku gwałtownego rozwoju aglomeracji ówczesne władze pruskie podzieliły rozległy powiat poznański na dwa odrębne okręgi: Poznań-Wschód oraz Poznań-Zachód. Zachodnia landratura otrzymała swoją siedzibę przy ul. Adama Mickiewicza 31 na Jeżycach, natomiast wschodni urząd powiatowy ulokowano w reprezentacyjnym kwartale wyznaczonym dzisiejszymi ulicami: Solną, Kościuszki, Nowowiejskiego i Al. Niepodległości.
Nowo wzniesiona siedziba Landratury Poznań-Wschód łączyła zadania urzędowe z reprezentacyjnymi i mieszkalnymi. W skrzydłach budynku rozlokowano biura wydziałów starostwa, okazałą salę obrad oraz służbowy apartament pruskiego landrata. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku budynek płynnie przejęła administracja II Rzeczypospolitej, lokując w nim starostwo powiatu poznańskiego.
Po zakończeniu II wojny światowej gmach przekazano na cele oświatowe i społeczne – działał w nim m.in. Młodzieżowy Dom Kultury, przeniesiony później do Zamku Cesarskiego. Największe przeobrażenia obiekt przeszedł w latach 80. XX wieku. Wtedy to rozbudowano go o dodatkowe skrzydło od strony ul. Solnej, przeznaczone początkowo dla Studia Filmów Animowanych, a cały kompleks zaadaptowano na potrzeby poznańskiego ośrodka Telewizji Polskiej (TVP3 Poznań). Telewizja nadawała stąd swoje programy aż do 2003 roku, kiedy ostatecznie przeniosła się do nowoczesnego kompleksu na Świętym Rochu przy ul. Serafitek.
Architektura Franza Josepha Weissa i ochrona konserwatorska
Projektantem gmachu był poznański architekt Franz Joseph Weiss (w literaturze wymieniany również jako J. Weiss). Budynek powstał na rzucie trzyskrzydłowym i do dziś zwraca uwagę nieoczywistą formą architektoniczną. Choć opiera się na zasadach klasycyzujących, historycy sztuki uznają go za jedno z najwcześniejszych zwiastunów modernizmu w Poznaniu.
Jak pisał w swoim przewodniku Marcin Libicki, architektura gmachu stanowiła „jedną z pierwszych w Poznaniu prób wprowadzenia rodzącego się modernizmu”. W kompozycji fasady Weiss zastosował uproszczony detal, silny wertykalizm podkreślony lizenami i wysokimi szczytami, a wejście główne zaakcentował monumentalnym, wielokondygnacyjnym portykiem z kolumnami. Obiekt figuruje w ewidencji zabytków (karta ewidencyjna nr 20214 sporządzona przez Ośrodek Dokumentacji Zabytków w 1986 roku), co nakłada na każdą ingerencję budowlaną szczególny reżim ochrony substancji historycznej.
Wiosną 2024 roku w sprawozdaniach z działalności Urzędu Miasta Poznania odnotowano oficjalne konsultacje projektowe prowadzone z Miejskim Konserwatorem Zabytków, które dotyczyły koncepcji generalnego remontu obiektu przy Al. Niepodległości 30. Wydana obecnie decyzja nr 721 stanowi zwieńczenie tych ustaleń.
Drugie życie historycznego kwartału
Po opuszczeniu budynku przez TVP w 2003 roku nieruchomość przez niemal dekadę pozostawała bez stałego gospodarza. W 2011 roku gmach zakupił inwestor prywatny za kwotę szacowaną na około 10 milionów złotych. W kolejnych latach przeprowadzono niezbędne prace zabezpieczające, w tym naprawę poszycia dachu i zabezpieczenie elewacji. Pomieszczenia zyskały wówczas drugie, tymczasowe życie – stały się przystanią dla pracowni artystycznych i inicjatyw kulturalnych, takich jak przestrzeń „w_sercu” czy projekty skupione wokół tzw. Nowej Oficyny.
Zatwierdzona 5 października 2026 roku decyzja Prezydenta Miasta Poznania otwiera drogę do kompleksowego zagospodarowania całej kubatury 24 817 m3. Przekształcenie zabytkowej budowli w budynek mieszkalny z usługami wpisuje się w szerszy nurt rewitalizacji centralnych kwartałów Poznania, gdzie dawne gmachy administracyjne i poprzemysłowe zyskują nową, zrównoważoną funkcję w tkance współczesnego miasta.
