Dom Pracy Twórczej HALAMA i budynek ORLIK w Zakopanem z pozwoleniem na rozbudowę. ZAiKS inwestuje w historyczną enklawę
Należący do środowiska artystycznego Dom Pracy Twórczej HALAMA oraz usytuowany na tej samej parceli budynek ORLIK wkraczają w fazę istotnych przekształceń budowlanych. 26 października 2026 roku Starosta Powiatu Zakopane wydał prawomocną decyzję zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na rozbudowę istniejącego zespołu obiektów przy ulicy Marszałka Józefa Piłsudskiego 26. Inwestorem przedsięwzięcia jest Stowarzyszenie Autorów ZAiKS (ujęte w centralnej ewidencji administracyjnej jako STOWARZYSZENIE AUTORÓ "ZAIKS"), które zarządza nieruchomością nieprzerwanie od 1950 roku. Prace budowlane obejmą kubaturę rzędu 8 127,82 m³, co oznacza największą ingerencję modernizacyjno-przestrzenną w dziejach tej zakopiańskiej enklawy od kilkudziesięciu lat.
Decyzja administracyjna zamyka wielomiesięczny etap formalnych przygotowań inwestycyjnych prowadzonych na styku przepisów prawa budowlanego oraz ścisłych regulacji konserwatorskich obowiązujących pod Tatrami.
Metryka urzędowa i rygory Prawa budowlanego: kategoria XIV
Informacja o rozstrzygnięciu została wprowadzona do Rejestru Wniosków, Decyzji i Zgłoszeń (RWDZ) prowadzonego przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego (GUNB). Sprawa toczyła się w wydziale architektury starostwa pod sygnaturą urzędową AB.6740.276.2026.JM, z kolei w rejestrze centralnym wniosek figuruje pod identyfikatorem ST-MA-ZA/WNIOSEK/11029/2026. Organ administracji architektoniczno-budowlanej nadał rozstrzygnięciu numer 360/2026.
W dokumentacji urzędowej inwestycję sklasyfikowano jako „obiekt budowlany inny niż budynek mieszkalny jednorodzinny”, przypisując jej Kategorię XIV. W myśl załącznika do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, kategoria ta obejmuje budynki zakwaterowania turystycznego i rekreacyjnego, w tym hotele, motele, pensjonaty oraz domy wypoczynkowe. Oznacza to, że po zakończeniu prac budowlanych inwestor nie będzie mógł poprzestać na standardowym zgłoszeniu zakończenia budowy – uruchomienie zmodernizowanej bazy będzie wymagało przejścia obligatoryjnej kontroli nadzoru budowlanego i uzyskania formalnego pozwolenia na użytkowanie.
Kubatura określona we wniosku na poziomie 8 127,82 m³ odzwierciedla skalę zamierzenia w warunkach zwartej zabudowy willowej Zakopanego, gdzie ochrona krajobrazu kulturowego i wskaźników intensywności zabudowy należy do priorytetów planistycznych regionu.
Modernistyczny rodowód Leona Kopkowicza i siostry Halama
Historia posesji przy ul. Piłsudskiego 26 sięga lat 30. XX wieku. Główny budynek wzniesiono w 1935 roku według projektu krakowskiego i zakopiańskiego architekta Leona Kopkowicza (1902–1965), autora licznych realizacji łączących nowoczesną formę funkcjonalizmu z regionalnym detalem Podhala. Willa powstała na zamówienie ówczesnych gwiazd polskiej sceny i kabaretu – tancerek Lody Halamy i Zizi Halamy oraz tancerza i choreografa Feliksa (Ludwika) Parnella. Obiekt funkcjonował pierwotnie jako elegancki pensjonat, przejmując od nazwiska właścicielek nazwę, która na stałe weszła do leksykonu zakopiańskiej architektury.
W 1950 roku nieruchomość przeszła w ręce Stowarzyszenia Autorów ZAiKS. Ośrodkowi nadano imię Wawrzyńca Żuławskiego – taternika, ratownika TOPR, kompozytora i wieloletniego działacza stowarzyszenia, który w 1957 roku zginął tragicznie w masywie Mont Blanc podczas akcji ratunkowej. Budynek, jako świadectwo międzywojennego modernizmu i pamiątka życia artystycznego, podlega ścisłej ochronie konserwatorskiej.
Dwa budynki na wspólnej parceli: relacja Halamy i Orlika
Zakopiańska posiadłość ZAiKS-u to nie tylko pojedynczy dom, ale spójnie zakomponowany zespół położony na widokowej działce z naturalnym drzewostanem, potokiem i alejkami spacerowymi. W skład kompleksu wchodzą dwa budynki:
- Willa „Halama” – zabytkowy, centralny obiekt z reprezentacyjnymi salonami, gabinetami do pracy twórczej, pokojami gościnnymi z łazienkami oraz zapleczem muzycznym (m.in. pianina i instrumenty klawiszowe udostępniane autorom przygotowującym partytury). To w jej podziemiach działa słynny, kameralny klub zwany „piekiełkiem”.
- Budynek ORLIK – obiekt zlokalizowany w bezpośrednim sąsiedztwie głównej willi, pełniący funkcję uzupełniającej bazy pobytowej. Jego układ przestrzenny został zoptymalizowany pod kątem pobytów rodzinnych twórców, w tym autorów przyjeżdżających do Zakopanego z dziećmi.
Rozbudowa zatwierdzona decyzją Starosty Powiatu Zakopane dotyczy powiązanych funkcjonalnie obiektów kompleksu, mając na celu dostosowanie ich układu technicznego, akustycznego i użytkowego do aktualnych wymagań sanitarnych, przeciwpożarowych oraz oczekiwań twórców poszukujących izolacji akustycznej niezbędnej do komponowania muzyki czy pisania tekstów.
Dziedzictwo literackie: od Tuwima po współczesne środowisko twórcze
Dom Pracy Twórczej HALAMA to jeden z najważniejszych punktów pamięci polskiej literatury XX wieku. To w tym budynku w grudniu 1953 roku przebywał na zimowym odpoczynku Julian Tuwim. Wybitny poeta zmarł nagle w zakopiańskim pokoju 27 grudnia 1953 roku, a wydarzenie to upamiętnia tablica wmurowana w fasadę budynku.
W kolejnych dekadach obiekt stał się azylem dla czołowych postaci polskiego życia intelektualnego. Przy słynnym, nieformalnym „stole zasłużonych” w tutejszej jadalni regularnie zasiadali twórcy tej miary co Andrzej Wajda, Andrzej Łapicki, Sławomir Mrożek, Wojciech Kilar czy poetka Julia Hartwig. Dla wielu pokoleń literatów, kompozytorów i autorów piosenek pobyt w „Halamie” stanowił naturalny etap pracy nad kolejnymi dziełami.
Zakopiański ośrodek tworzy trzon bazy nieruchomościowej ZAiKS-u, obok Domów Pracy Twórczej działających w Sopocie, Ustce, Krynicy-Zdroju oraz Konstancinie-Jeziornie. W obliczu rosnących wymagań technicznych i dostępnościowych decyzja nr 360/2026 otwiera drogę do zabezpieczenia przyszłości zakopiańskiej enklawy na kolejne dekady, godząc wymogi współczesnego hotelarstwa z pieczołowitą ochroną tatrzańskiego dziedzictwa.
