Pozwolenie na adaptację dawnej KWK Julia na cele muzealne w Wałbrzychu: 32,8 tys. m³ nowej kubatury
Zabytkowy kompleks dawnej KWK Julia w mieście Wałbrzych wkracza w kolejną fazę transformacji przestrzennej. Prezydent Miasta Wałbrzych wydał oficjalną decyzję zatwierdzającą pozwolenie na budowę dla przedsięwzięcia obejmującego adaptację i rozbudowę infrastruktury poprzemysłowej na cele muzealne. Projekt firmuje Gmina Wałbrzych-miasto na prawach powiatu, a planowane zamierzenie budowlane obejmuje obiekty o łącznej kubaturze sięgającej 32 879 m³, co czyni je jedną z najbardziej znaczących inwestycji w dolnośląską infrastrukturę kultury.
Decyzja administracyjna otwiera drogę do realizacji prac budowlano-konserwatorskich w obrębie terenu dawnego zakładu górniczego, który od lat stanowi serce wałbrzyskiej turystyki postindustrialnej. Nowa przestrzeń posłuży poszerzeniu funkcji wystawienniczych, wzmacniając rolę, jaką w regionie pełni działające tu muzeum.
Metryka administracyjna projektu w rejestrze RWDZ (GUNB)
Informacje o zatwierdzeniu zamierzenia budowlanego zostały ujawnione w publicznym Rejestrze Wniosków, Decyzji i Zgłoszeń (RWDZ), prowadzonym przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego (GUNB). Sprawa była procedowana pod numerem urzędowym 6740.1.281.2026, w ślad za wnioskiem oznaczonym w systemie centralnym jako ST-DL-WB/WNIOSEK/13894/2026. Organ wydający – Prezydent Miasta Wałbrzych – podpisał decyzję nr 264/2026 w dniu 2026-11-03.
Zgodnie z zapisami w rejestrze inwestycja została zaklasyfikowana jako „budowa nowego/nowych obiektów budowlanych”, stanowiących „obiekt budowlany inny niż budynek mieszkalny jednorodzinny”. W dokumentacji projektowej inwestorowi przypisano Kategorię obiektu IX. W polskim Prawie budowlanym kategoria ta jest ściśle zarezerwowana dla budynków kultury, nauki i oświaty – takich jak muzea, galerie sztuki, biblioteki, archiwa czy domy kultury. Przypisanie tej kategorii wiąże się ze szczególnym reżimem technicznym oraz koniecznością uzyskania formalnego pozwolenia na użytkowanie przed udostępnieniem gotowych wnętrz zwiedzającym.
Kluczowym parametrem technicznym inwestycji wskazanym we wniosku jest kubatura wynosząca 32 879 m³. Taka skala kubatury w zwartej tkance poprzemysłowej odpowiada potężnym halom technologicznym dawnego zakładu górniczego, wymagającym kompleksowych prac konstrukcyjnych i adaptacyjnych pod kątem bezpieczeństwa masowego ruchu turystycznego.
Od kopalni Fuchs i Thorez do KWK Julia: industrialna tożsamość Wałbrzycha
Obszar, na którym realizowane jest zamierzenie, posiada unikalną metrykę historyczną. Początki zorganizowanego wydobycia w tej części Wałbrzycha – na terenie osiedla Biały Kamień – sięgają XVIII wieku. W 1770 roku doszło do oficjalnej rejestracji skonsolidowanego gwarectwa pod nazwą kopalnia „Fuchs” („Lis”). Przez dziesięciolecia kopalnia dynamicznie się rozwijała, wchodząc m.in. w skład dóbr książęcego rodu Hochbergów z Zamku Książ. Najbardziej charakterystyczny zespół murowanych budynków nadszybiowych, siłowni, kotłowni oraz wież wyciągowych szybów Julia i Sobótka wzniesiono w latach 1863–1957.
Po II wojnie światowej zakład upaństwowiono i w 1950 roku przemianowano na KWK „Thorez”. Nazwę tę kopalnia nosiła aż do 1993 roku, kiedy powrócono do historycznego polskiego miana KWK Julia (funkcjonującej jako Zakład Górniczy „Julia” w strukturach Wałbrzyskich Kopalń Węgla Kamiennego). Wydobycie węgla kamiennego dobiegło końca 20 września 1996 roku, gdy z podszybia wyjechał symboliczny, ostatni wózek z urobkiem. Zamknięcie kopalni było częścią głębokiej restrukturyzacji Wałbrzyskiego Zagłębia Węglowego, która postawiła miasto przed wyzwaniem zagospodarowania rozległych, zdegradowanych terenów przemysłowych.
Od surowego przemysłu do Starej Kopalni
Świadomość wyjątkowej wartości architektonicznej kompleksu sprawiła, że działania ochronne podjęto jeszcze w trakcie wygaszania eksploatacji podziemnej. Już w 1993 roku powołano Muzeum Przemysłu i Techniki, co uchroniło bezcenne maszyny parowe, wyposażenie łaźni łańcuszkowej oraz ciągi technologiczne przed wywiezieniem na złom.
Przełomem dla obiektu okazała się kompleksowa rewitalizacja przeprowadzona w latach 2010–2014, zrealizowana według koncepcji architektonicznej pracowni Nizio Design International. Na obszarze ponad 4 hektarów powołano Centrum Nauki, Kultury i Sztuki „Stara Kopalnia”. Miejsce to szybko zyskało rangę wiodącej atrakcji turystyki industrialnej w Polsce, wchodząc w struktury prestiżowego Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego (ERIH). Dziś w kompleksie funkcjonują nie tylko muzealne trasy podziemne i naziemne z przewodnikami rekrutującymi się spośród dawnych górników, lecz także Centrum Ceramiki Unikatowej, edukacyjna strefa SOWA (tworzona we współpracy z Centrum Nauki Kopernik) oraz przestrzenie ekspozycyjne Wałbrzyskiego Ośrodka Kultury.
Rozwój oferty muzealnej i nowe funkcje kubatury
Wydane 2026-11-03 pozwolenie na budowę wpisuje się w konsekwentną strategię władz samorządowych, polegającą na sukcesywnym włączaniu kolejnych, dotąd niewyremontowanych przestrzeni dawnej kopalni do obiegu społecznego i kulturalnego. Wśród planowanych w ostatnich latach zamierzeń na terenie zespołu znajdowały się m.in. adaptacja dawnej siłowni kopalnianej na potrzeby wystawy stałej Muzeum Wałbrzyszan oraz zabezpieczenie potężnej konstrukcji dawnej sortowni węgla.
Kubatura wynosząca 32 879 m³ pozwala na wykreowanie nowoczesnych sal ekspozycyjnych, wielkoformatowych instalacji multimedialnych oraz bezpiecznych pomostów komunikacyjnych wkomponowanych w surowy, zabytkowy detal architektoniczny. Dla Wałbrzycha realizacja inwestycji o kategorii IX oznacza dalsze wzmocnienie pozycji ośrodka na mapie turystyki kulturowej Dolnego Śląska i trwałe ocalenie materialnej tożsamości górniczej miasta.
