Przestrzeń Splotów z pozwoleniem na budowę: Wielofunkcyjne centrum dla Teatru Lalek i Książnicy Beskidzkiej w Bielsku-Białej
Projekt Przestrzeń Splotów wkroczył w decydującą fazę formalną, uzyskując oficjalne zatwierdzenie projektu budowlanego i zgodę na realizację robót. Inwestycja, której celem jest wzniesienie nowoczesnego kompleksu łączącego nową siedzibę dla instytucji Teatr Lalek Banialuka im. Jerzego Zitzmana, oddział biblioteki publicznej oraz zrewitalizowaną strefę handlowo-miejską, otrzymała zielone światło od organów administracji architektoniczno-budowlanej. Miasto Bielsko-Biała zyskało w ten sposób prawomocną podstawę do rozpoczęcia procedur przetargowych na wykonawstwo, wieńcząc wielomiesięczny etap prac projektowych prowadzonych po rozstrzygnięciu ogólnopolskiego konkursu architektonicznego.
Decyzja administracyjna i dane z rejestru RWDZ
Zatwierdzenie zamierzenia budowlanego zostało formalnie odnotowane w ogólnopolskim Rejestrze Wniosków, Decyzji i Zgłoszeń (RWDZ), prowadzonym przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego (GUNB). Sprawa była procedowana w magistracie pod znakiem 732/2025, po wcześniejszym zarejestrowaniu wniosku opatrzonego sygnaturą ST-SL-BB/WNIOSEK/23887/2025.
Zgodnie z danymi urzędowymi parametry formalne inwestycji przedstawiają się następująco:
- Rejestr: RWDZ (GUNB)
- Inwestor: MIASTO Bielsko-Biała, Urząd Miejski w Bielsku-Białej
- Zamierzenie budowlane: budowa nowego/nowych obiektów budowlanych
- Rodzaj inwestycji: Obiekt budowlany inny niż budynek mieszkalny jednorodzinny
- Lokalizacja: Bielsko-Biała, woj. śląskie
- Kubatura: 39 598 m³
- Kategoria obiektu: IX
- Organ wydający: Prezydent Miasta Bielsko-Biała
- Numer decyzji: 548/2026
- Data wydania decyzji: 2026-09-25
Kategoria IX obejmuje budynki kultury, nauki i oświaty, co odzwierciedla nadrzędną funkcję projektowanego zespołu. Zaplanowana kubatura rzędu niemal 40 tysięcy metrów sześciennych zagospodaruje strategiczny kwartał miasta pomiędzy ulicami Władysława Broniewskiego i PCK, na styku Osiedla Grunwaldzkiego oraz w bezpośrednim sąsiedztwie stacji kolejowej Bielsko-Biała Lipnik.
Architektoniczny dialog P2PA: Banialuka, Zielona Biblioteka i targowisko
Koncepcja, na bazie której opracowano projekt budowlany, została wyłoniona w konkursie architektoniczno-urbanistycznym zorganizowanym przez Miasto Bielsko-Biała przy merytorycznym wsparciu Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP) Oddział Bielsko-Biała. Zwycięzcą ogłoszonym w 2024 roku została wrocławska pracownia architektoniczna P2PA.
Projekt zakłada stworzenie zespołu o powierzchni użytkowej około 12 000 m², składającego się z dwóch współpracujących ze sobą kubatur. Architekci zrezygnowali z tradycyjnego, zamkniętego układu instytucji kultury na rzecz struktury zacierającej granice między wnętrzem a miastem:
- Nowa siedziba Teatru Lalek Banialuka: Budynek pomieści trzy profesjonalne sceny, z których największa otrzyma amfiteatralną widownię na około 200 miejsc. Zamiast konwencjonalnego westybulu zaprojektowano centralne foyer oparte na geometrii greckiego theatronu, usytuowane w sercu układu sal. Dzięki zastosowaniu w pełni składanych fasad oraz przeszkleń „komina” scenicznego przestrzeń foyer może w okresie letnim przekształcać się w otwartą scenę plenerową. W strukturze obiektu zaplanowano również nowoczesne pracownie plastyczne, modelarnie, studia nagrań, magazyny dekoracji, pokoje gościnne oraz tarasy garderób aktorskich otwierające się wizualnie na hol i panoramę miasta.
- Zielona Biblioteka (oddział Książnicy Beskidzkiej): Drugi segment kompleksu uformowano wzdłuż projektowanego placu miejskiego. Jego oś stanowi wielopoziomowy, schodowy trakt komunikacyjny, prowadzący od otwartej strefy wejściowej i mediateki, przez czytelnie i sale warsztatowe, aż po przeszkloną kawiarnię zlokalizowaną w ogrodzie na dachu.
- Integracja funkcji targowej i parkingowej: Projekt nie likwiduje dotychczasowej roli tego miejsca w życiu codziennym dzielnicy. W poziomie terenu zachowano i zadaszono przestrzeń dla tradycyjnego targowiska miejskiego, a obsługę komunikacyjną zapewni podziemny garaż mieszczący około 100 samochodów, skoordynowany z ciągami pieszymi w stronę przystanku kolejowego Bielsko-Biała Lipnik.
Bariera finansowa: Od 100 do ponad 250 milionów złotych
Mimo uzyskania pozwolenia na budowę realizacja inwestycji stoi w obliczu poważnych wyzwań ekonomicznych. W trakcie prac koncepcyjnych w 2024 roku wydatki szacowano na poziomie 100 mln zł. Szczegółowe kalkulacje kosztorysowe z początku 2026 roku wykazały jednak, że realny koszt budowy i wyposażenia tak zaawansowanego technologicznie obiektu przekracza 250 mln zł.
Skok kosztorysowy wymusił korekty w Wieloletniej Prognozie Finansowej miasta już pod koniec 2025 roku, kiedy to samorząd ograniczył bieżące zaangażowanie własne, skupiając się na dokończeniu dokumentacji. Władze Bielska-Białej jednoznacznie deklarują, że wbicie pierwszej łopaty będzie uzależnione od pozyskania bezzwrotnych środków zewnętrznych – przede wszystkim z programów unijnych (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko – FEnIKS) oraz krajowych funduszy dedykowanych strategicznym instytucjom kultury.
Projekt wywołuje również dyskusje społeczne. Mieszkańcy Osiedla Grunwaldzkiego podnosili kwestie potencjalnego wzrostu natężenia ruchu kołowego, uciążliwości wieloletniej budowy oraz konieczności zapewnienia płynnego funkcjonowania lokalnego handlu w trakcie prac ziemnych.
Kulturowy splot w perspektywie 2029 roku
Nazwa przedsięwzięcia bezpośrednio odzwierciedla tożsamość Bielska-Białej, ukształtowaną przez tradycje włókiennicze oraz ideę „Miasta Splotów”, stanowiącą fundament aplikacji o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029. Choć tytuł ESK 2029 ostatecznie przypadł Lublinowi, samorząd Bielska-Białej podtrzymał realizację kluczowych projektów infrastrukturalnych wpisanych do strategii rozwojowej.
Dotychczasowa siedziba Banialuki przy ul. Mickiewicza, mimo swojej historycznej wagi, od lat cierpi na deficyty przestrzenne i technologiczne. Przedsmak kulturowej transformacji terenu przy ul. Broniewskiego mieszkańcy poznali w maju 2026 roku – podczas 31. Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Lalkarskiej płyta placu stała się areną spektakularnego widowiska plenerowego „Mù – kinematyka płynów” francuskiej grupy Transe Express Company. Pozwolenie na budowę wydane 25 września 2026 roku zamyka etap przygotowawczy, stawiając przed miastem zadanie zabezpieczenia montażu finansowego, który pozwoli przekształcić architektoniczny projekt w rzeczywisty punkt orientacyjny na mapie kulturalnej Śląska.
