Pozwolenie na przebudowę Muzeum Willa Caro w Gliwicach: formalna zgoda na kolejny etap prac
Zabytkowa rezydencja Willa Caro, stanowiąca główną siedzibę instytucji Muzeum w Gliwicach, zyskała formalną zgodę na realizację kolejnego etapu robót budowlano-konserwatorskich. W dniu 21 października 2026 roku Prezydent Miasta Gliwice wydał pozytywną decyzję zezwalającą na wykonanie robót budowlanych w neorenesansowym gmachu zlokalizowanym przy ulicy Dolnych Wałów 8a. Wydane pozwolenie otwiera drogę do realizacji specjalistycznych prac naprawczych w reprezentacyjnym obiekcie o kubaturze 8 774 m3, wpisanym na stałe w rejestr zabytków Górnego Śląska.
Formalna procedura administracyjna została zarejestrowana w publicznym Rejestrze Wniosków, Decyzji i Zgłoszeń (RWDZ), prowadzonym przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego (GUNB). Wniosek inwestora, którym jest Muzeum w Gliwicach, wpłynął do systemu pod numerem ST-SL-GL/WNIOSEK/13063/2026, a postępowanie w Wydziale Architektury i Budownictwa Urzędu Miejskiego w Gliwicach toczyło się pod sygnaturą AB.6740.1.299.2026. Zwieńczeniem procedury stała się decyzja nr AB-533/2026, kwalifikująca przedsięwzięcie jako wykonanie robót budowlanych innych niż budowa w obiekcie zaliczonym do Kategorii IX (budynki kultury, nauki i oświaty).
Uszczelnienie tarasów i renowacja kamieniarki z piaskowca
Choć w oficjalnej nomenklaturze rejestru GUNB zadanie sklasyfikowano ogólnie jako „wykonanie robót budowlanych innych niż wymienione powyżej”, za tym formalnym wpisem kryją się precyzyjne zabiegi ratunkowe dla substancji zabytkowej. Decyzja wydana przez organ architektoniczno-budowlany stanowi bezpośrednie następstwo procedury przetargowej, którą Muzeum w Gliwicach prowadziło w okresie letnim 2026 roku pod numerem referencyjnym 2026/BZP 00373352 w Biuletynie Zamówień Publicznych.
Przedmiotem kontraktu jest uszczelnienie nieszczelnych płyt tarasowych Willi Caro oraz konserwacja zabytkowych elementów wykonanych z piaskowca. Postępująca degradacja spoin i izolacji tarasów stwarzała bezpośrednie zagrożenie przenikania wilgoci do niższych partii konstrukcyjnych oraz sal ekspozycyjnych. W postępowaniu przetargowym najkorzystniejszą ofertę złożyła specjalistyczna spółka RENOWO Sp. z o.o., deklarując wykonanie prac za kwotę około 428 tys. zł brutto. Nowo wydane pozwolenie na budowę z 21 października 2026 roku stanowiło brakujący element formalny, warunkujący rozpoczęcie robót fizycznych w terenie pod ścisłym nadzorem Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków.
Ciągłość konserwatorska: dach, ogrodzenie i infrastruktura
Prace przy tarasach to kolejna faza wieloletniej modernizacji zabytkowej willi. Zaledwie kilka miesięcy wcześniej, w pierwszej połowie 2026 roku, placówka zabezpieczyła procedury związane z kompleksowym remontem zabytkowego ogrodzenia posesji, otaczającego willę od strony południowo-zachodniej i południowo-wschodniej. W tamtym postępowaniu również wybrano firmę RENOWO Sp. z o.o., a wartość kontraktu sięgnęła blisko 980 tys. zł.
Z kolei w 2025 roku budynek przeszedł kapitalny remont pokrycia dachowego. Kosztowna wymiana wysłużonej blachy miedzianej oraz zabezpieczenie historycznej więźby dachowej zostały sfinansowane dzięki montażowi finansowemu z udziałem środków z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków oraz wkładu własnego Miasta Gliwice. Wcześniej, na przełomie lat 2024 i 2025, pieczołowitej renowacji poddano stolarkę okienną i drzwiową, natomiast w 2016 roku wnętrza sal konferencyjnych i sal wystaw czasowych na pierwszym piętrze wyposażono w zaawansowane układy wentylacji mechanicznej i klimatyzacji ze ścisłą kontrolą wilgotności względnej, co umożliwiło placówce prezentowanie najcenniejszych dzieł sztuki wypożyczanych z innych muzeów w kraju i z zagranicy.
Rezydencja Oscara Caro – śląski neorenesans
Wzniesiona w latach 1882–1885 willa jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów wielkomiejskiej architektury rezydencjonalnej na Górnym Śląsku. Jej fundatorem był Oscar Caro – wpływowy gliwicki przemysłowiec żydowskiego pochodzenia, stojący na czele huty „Hermina” w Łabędach oraz późniejszego giganta hutniczego Oberschlesische Eisenindustrie AG. Autorem projektu architektonicznego był Salomon Lubowski, uznany budowniczy i teść właściciela, który nadał budowli kształt inspirowany włoskim renesansem.
Budynek przechodził istotne przeobrażenia konstrukcyjne. Na przełomie lat 1899 i 1900 do bryły dołączono oranżerię, natomiast w latach 20. XX wieku, gdy rezydencję użytkowała firma budowlana Industriebau, gmach podwyższono o drugie piętro, wprowadzając żelbetowe stropy i nowe ukształtowanie dachu. W 1934 roku obiekt przejęły władze miejskie z przeznaczeniem na muzeum, a od 1945 roku rezydencja stanowi centrum polskiego Muzeum w Gliwicach. O unikatowości willi przesądzają parterowe wnętrza mieszkalne – m.in. Duży Salon, Mały Salon, Gabinet i Jadalnia – w których zachowały się oryginalne dębowe i modrzewiowe boazerie, rzeźbione stropy kasetonowe oraz marmurowe kominki. W westybulu do dziś uwagę przyciąga rzeźba gryfa trzymającego tarczę herbową z monogramem fundatora „OC”.
Serce gliwickiego muzealnictwa
Współcześnie Willa Caro pełni kluczową rolę w strukturze Muzeum w Gliwicach, stanowiąc siedzibę dyrekcji, miejsce stałej ekspozycji dziewiętnastowiecznych wnętrz mieszkalnych oraz przestrzeń dla prestiżowych ekspozycji czasowych i koncertów kameralnych. Obok takich oddziałów miejskich jak Zamek Piastowski, Radiostacja Gliwice, Dom Pamięci Żydów Górnośląskich oraz Oddział Odlewnictwa Artystycznego, to właśnie willa przy ul. Dolnych Wałów 8a pozostaje najbardziej rozpoznawalnym gmachem instytucji.
Decyzja Prezydenta Miasta Gliwice z 21 października 2026 roku potwierdza, że utrzymanie tak wymagającego zabytku opiera się na ciągłych, precyzyjnie planowanych interwencjach inżynieryjnych. Dzięki uzyskanemu pozwoleniu na budowę i uszczelnieniu newralgicznych partii tarasowych gmach zachowa pełne bezpieczeństwo konstrukcyjne na kolejne dekady działalności wystawienniczej.
