Archiwum Państwowe w Katowicach przejdzie termomodernizację. Ruszają roboty budowlano-instalacyjne

Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych kontynuuje strategiczne przedsięwzięcie modernizacyjne, ukierunkowane na głęboką dekarbonizację i optymalizację kosztów eksploatacji obiektów pamięci narodowej. W ramach ogólnokrajowego programu poprawy efektywności cieplnej głęboką transformację przejdzie Archiwum Państwowe w Katowicach. Instytucja rozpoczyna realizację zadania pod nazwą „Roboty budowlano-instalacyjne w ramach Kompleksowej modernizacji energetycznej wybranych obiektów archiwów państwowych w Polsce – etap 2 – Archiwum Państwowe w Katowicach”. Projekt koncentruje się na kompleksowym dociepleniu i modernizacji czterech obiektów wchodzących w skład katowickiego kompleksu archiwalnego, łącząc rygorystyczne wytyczne archiwistyczne z innowacyjnymi rozwiązaniami z zakresu instalacji sanitarnych i elektroenergetycznych.

Wykonawca i harmonogram prac przy ul. Józefowskiej

Procedura wyłonienia generalnego wykonawcy robót budowlano-instalacyjnych została sfinalizowana podpisaniem umowy, które nastąpiło 17 września 2026 r. Realizację zadania powierzono spółce NDI S.A. z siedzibą w Sopocie, która ma już bogate doświadczenie na terenie katowickiej placówki. Nadzór inwestorski nad całością przedsięwzięcia sprawować będzie przedsiębiorstwo P.B. Gwiazda Grzegorz z Pszczyny. Plac budowy przy ul. Józefowskiej 104 został oficjalnie przekazany wykonawcy 24 września 2026 r., co otworzyło fazę wykonawczą robót w terenie.

Wybór spółki NDI S.A. stanowi kontynuację wcześniejszych przekształceń infrastrukturalnych katowickiego archiwum. W czerwcu 2026 r. oddano bowiem do użytku zmodernizowaną i rozbudowaną siedzibę główną, gdzie w ramach wcześniejszego kontraktu sopocka firma wzniosła trzy nowe segmenty (w tym nowoczesne magazyny archiwalne oraz budynek konferencyjno-wystawienniczy) i połączyła je systemem zadaszonych łączników z dotychczasową zabudową. Obecny kontrakt koncentruje się na zintegrowanej termomodernizacji czterech istniejących budynków, których stan techniczny wymagał zdecydowanej interwencji termoizolacyjnej oraz wymiany wyeksploatowanych układów zasilania w ciepło.

Zakres robót budowlano-instalacyjnych w czterech obiektach

Zakres zaplanowanych robót ma charakter całościowy i obejmuje niemal wszystkie elementy przegród budowlanych oraz układów technologicznych w modernizowanych budynkach. W ramach robót konstrukcyjno-budowlanych wykonawca przeprowadzi docieplenie ścian zewnętrznych, zarówno w części nadziemnej, jak i poniżej poziomu gruntu. Projekt zakłada ponadto ułożenie nowej izolacji na dachach, stropodachach, stropach poddaszy oraz podłogach na gruncie, co wyeliminuje dotychczasowe mostki termiczne.

Ważnym punktem przedsięwzięcia jest kompleksowa wymiana stolarki okiennej i drzwiowej na nowoczesne profile o wyśrubowanym współczynniku przenikania ciepła. W ślad za pracami osłonowymi pójdzie gruntowna rekonfiguracja instalacji wewnętrznych:

• modernizacja instalacji centralnego ogrzewania (c.o.) oraz ciepłej wody użytkowej (c.w.u.),
• montaż pomp ciepła jako wysokosprawnego źródła energii odnawialnej,
• montaż dachowej instalacji fotowoltaicznej zasilającej urządzenia techniczne obiektu,
• wymiana opraw oświetleniowych na energooszczędne punkty w technologii LED,
• wdrożenie centralnego systemu zarządzania budynkiem (BMS), koordynującego zużycie mediów w czasie rzeczywistym.

Inżynieryjne wyzwania mikroklimatu w obiektach archiwalnych

Termomodernizacja budynków archiwów państwowych stawia przed projektantami i inżynierami znacznie wyższe wymagania niż typowe renowacje biurowców czy placówek edukacyjnych. Przechowywane przy ul. Józefowskiej zbiory historyczne składają się przede wszystkim z podatnych na biodegradację nośników celulozowych, pergaminów oraz archiwalnych materiałów fotograficznych. Każda długotrwała anomalia mikroklimatyczna – gwałtowny skok temperatury lub przekroczenie dopuszczalnej wilgotności względnej powietrza – może zapoczątkować destrukcyjne procesy chemiczne bądź wywołać rozwój zarodników pleśni i grzybów.

Z tego względu zamknięcie zewnętrznej powłoki obiektów szczelną warstwą izolacji termicznej musi bezwzględnie współgrać z nowoczesną wentylacją mechaniczną i precyzyjną klimatyzacją. Wdrożenie zintegrowanego systemu BMS oraz instalacji nawiewno-wywiewnych pozwoli utrzymać stałą cyrkulację powietrza bez utraty zakumulowanego ciepła. Dzięki temu instytucja zyska stabilną barierę ochronną dla wielowiekowego zasobu archiwalnego przy radykalnym zmniejszeniu bieżącego zapotrzebowania na paliwa kopalne.

Część ogólnopolskiego programu z dofinansowaniem FEnIKS

Inwestycja w Katowicach to element wieloletniego przedsięwzięcia strategicznego pod nazwą „Kompleksowa modernizacja energetyczna wybranych obiektów archiwów państwowych w Polsce – etap 2”. Projekt ten uzyskał wsparcie ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS), priorytet FENX.01. Całkowita wartość ogólnopolskiego projektu wynosi 346 894 268,38 PLN, z czego dofinansowanie z unijnego Funduszu Spójności stanowi 278 761 750,00 PLN, a pozostała kwota została zabezpieczona w budżecie państwa.

Program realizowany w latach 2024–2029 obejmuje łącznie 27 budynków w 24 lokalizacjach, podlegających pod 20 archiwów państwowych na terenie całego kraju. Katowicki kontrakt podpisany przez NDI S.A. wpisuje się w serię postępowań przetargowych toczących się w innych jednostkach. Równolegle zaawansowane procedury obejmują m.in. Archiwum Państwowe w Siedlcach, gdzie przygotowywano odrębny nadzór inwestorski i pakiet prac budowlanych dla siedziby przy ul. Tadeusza Kościuszki 7. Podobny kierunek modernizacyjny przyjęło także Archiwum Państwowe w Koszalinie w kontekście infrastruktury zamiejscowego oddziału w Słupsku.

Efektywność energetyczna budownictwa publicznego

Przeprowadzenie robót termomodernizacyjnych w Archiwum Państwowym w Katowicach potwierdza rosnące znaczenie zrównoważonego budownictwa w sektorze państwowym. Zastąpienie przestarzałych instalacji pompami ciepła, fotowoltaiką i precyzyjnym systemem sterowania BMS trwale obniży koszty bieżącej eksploatacji kubatury przy ul. Józefowskiej. Inwestycja ta stanowi wzorcowy przykład pogodzenia rygorystycznych wymogów ochrony dziedzictwa historycznego z najnowszymi standardami efektywności energetycznej.