Archiwum Państwowe w Szczecinie przejdzie głęboką termomodernizację. Ruszają roboty budowlano-instalacyjne

Zabytkowy gmach, w którym działa Archiwum Państwowe w Szczecinie przy ul. św. Wojciecha 13, wkracza w etap kompleksowej modernizacji energetycznej i technologicznej. Koordynująca ogólnopolski program Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych sfinalizowała procedurę przetargową i zawarła umowę na realizację zadania pn. „Roboty budowlano-instalacyjne w ramach Kompleksowej modernizacji energetycznej wybranych obiektów archiwów państwowych w Polsce - etap 2 - Archiwum Państwowe w Szczecinie”. Kontrakt o wartości około 14,56 mln zł pozwoli dostosować ponadstuletni obiekt użyteczności publicznej do współczesnych norm efektywności energetycznej, redukując jego emisyjność oraz gwarantując stabilne warunki mikroklimatyczne dla przechowywanego zasobu historycznego.

Harmonogram i kluczowe parametry kontraktu w Szczecinie

Sfinalizowanie zamówienia na roboty budowlano-instalacyjne stanowi zwieńczenie wielomiesięcznych przygotowań formalnych. Wcześniej, 13 sierpnia 2026 roku, zawarto umowę na wielobranżowy nadzór inwestorski, którego zadaniem jest bieżąca kontrola jakości i zgodności prowadzonych prac z dokumentacją techniczną oraz rygorami konserwatorskimi. Właściwa umowa na realizację robót budowlano-instalacyjnych została podpisana 15 września 2026 roku.

Szacunkowa wartość zamówienia określona na etapie przygotowawczym wynosiła około 17,48 mln zł. Ostateczna kwota podpisanej umowy budowlanej zamknęła się w kwocie około 14,56 mln zł. Jeszcze w drugiej połowie września 2026 roku wykonawca robót został wprowadzony na plac budowy przy ul. św. Wojciecha 13, co formalnie rozpoczęło fazę wykonawczą zaplanowaną w ramach drugiego etapu programu na lata 2025–2029.

Zakres techniczny: technologie OZE, BMS i instalacje precyzyjne

Przedsięwzięcie w stolicy Pomorza Zachodniego zakłada głęboką termomodernizację, która obejmuje zrównoważony pakiet prac konstrukcyjno-budowlanych oraz wymianę kluczowych instalacji wewnętrznych. W ramach robót zaplanowano:

• docieplenie stropów pod nieogrzewanymi poddaszami oraz połaci dachowych,
• docieplenie podłóg na gruncie,
• wymianę wyeksploatowanej stolarki okiennej i drzwiowej (w tym okien połaciowych) z zachowaniem oryginalnych podziałów architektonicznych,
• kompleksową modernizację instalacji centralnego ogrzewania (c.o.) oraz ciepłej wody użytkowej (c.w.u.),
• gruntowną przebudowę systemów wentylacji mechanicznej oraz instalacji klimatyzacji,
• montaż mikroinstalacji fotowoltaicznej (PV) jako odnawialnego źródła energii elektrycznej,
• wymianę opraw oświetleniowych na nowoczesne, energooszczędne źródła światła typu LED,
• wdrożenie zintegrowanego systemu zarządzania budynkiem BMS (Building Management System).

Zastosowanie systemu BMS pozwoli na bieżący monitoring zużycia energii elektrycznej i cieplnej, a także na automatyczną regulację parametrów środowiskowych w poszczególnych strefach funkcjonalnych gmachu.

Zabytkowy neorenesans z 1901 roku – wyzwania konserwatorskie i mikroklimat

Realizacja tak szerokiego zakresu prac w obiekcie archiwalnym wymaga pogodzenia rygorystycznych wymogów ochrony zabytków z nowoczesnymi technologiami budowlanymi. Siedziba szczecińskiego archiwum powstała w latach 1899–1901 na terenie dawnego Fortu Wilhelma według planów berlińskiego architekta Thüra oraz powiatowego inspektora budowlanego Mannsdorfa. Budynek, oddany do użytku w marcu 1901 roku, reprezentuje formy północnego neorenesansu i od 4 lutego 1980 roku figuruje w rejestrze zabytków pod numerem 880.

Zabytkowy charakter elewacji z klinkierową cegłą i ozdobnymi szczytami wyklucza tradycyjne ocieplenie ścian zewnętrznych od zewnątrz. Projektanci skoncentrowali się zatem na przegrodach poziomych – izolacji termicznej stropów, dachów i posadzek – co pozwala ograniczyć straty ciepła bez naruszania historycznej tkanki obiektu. Kluczowym aspektem pozostaje również utrzymanie precyzyjnych parametrów wilgotnościowo-temperaturowych w magazynach archiwalnych, gdzie przechowywane są m.in. akta miast pomorskich, dokumenty Księstwa Pomorskiego czy unikatowe kolekcje kartograficzne.

W związku z wejściem ekip budowlanych do gmachu wprowadzono czasowe procedury ochronne, mające zabezpieczyć zbiory przed drganiami i zapyleniem, a także czasowe ograniczenia w bezpośredniej obsłudze czytelników w czytelni naukowej.

Skala ogólnopolskiego programu FEnIKS i powiązane inwestycje

Prace w Szczecinie stanowią jedno z ogniw ogólnopolskiego projektu strategicznego „Kompleksowa modernizacja energetyczna wybranych obiektów archiwów państwowych w Polsce – etap 2”. Całkowity budżet tego wieloletniego przedsięwzięcia wynosi 346 894 268,38 PLN, z czego dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej z Funduszu Spójności sięga 278 761 750,00 PLN. Inwestycja prowadzona jest w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS), w obszarze priorytetowym wsparcia sektorów energetyki i środowiska.

Projekt obejmuje łącznie 27 obiektów w 24 lokalizacjach należących do 20 archiwów państwowych na terenie całego kraju. Równolegle zaawansowane prace prowadzone są między innymi w Archiwum Państwowym w Katowicach, gdzie 17 września 2026 roku podpisano kontrakt na termomodernizację zespołu czterech budynków z firmą NDI S.A. Podobne działania objęły również kolejne placówki regionalne, co potwierdzają procedury przetargowe prowadzone w Archiwum Państwowym w Siedlcach oraz przygotowania do modernizacji obiektów zamiejscowych, w tym oddziału w Słupsku, reprezentującego Archiwum Państwowe w Koszalinie.

Wzorzec transformacji energetycznej obiektów publicznych

Inwestycja w Archiwum Państwowym w Szczecinie stanowi praktyczny przykład realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu w wymagającym sektorze państwowych obiektów zabytkowych. Połączenie głębokiej termomodernizacji przegród, instalacji OZE oraz inteligentnych systemów zarządzania budynkiem pozwala radykalnie obniżyć zużycie energii pierwotnej i koszty bieżącej eksploatacji, nie naruszając przy tym dziedzictwa architektonicznego. Sukces tego typu projektów pokazuje, że instytucje publiczne mogą z powodzeniem łączyć dbałość o historię z wymogami neutralności klimatycznej.